MP3 bestand

Dierik en Albert, halen herinneringen op aan hun vroegere jaren in de “boerenstiel”. Vooral Dierik en zijn verhalen komen aan bod. Hij heeft het in dit gesprek meermaals over zijn passie:  de paarden. Albert komt een stuk minder aan het woord en helpt eerder Dierik bij het opfrissen van zijn geheugen of bij het (proberen) verduidelijken van specifieke boerenvaktaal ( hoewel de verduidelijking niet altijd verstaanbaar/begrijpbaar is, omwille van het dialect).          

00.00 Aardappelen rijden

Net voor het interview aanving was Dierik bezig met aardappelen rijden (aardappelen rooien). Daarvoor gebruikt hij een bineuse (schoffel), een drukmachine die getrokken wordt door een paard en waarmee 4 à 6 rijen aardappelen gelijktijdig kunnen losgereden worden. Vroeger werden patatten gereden met een “steker”, rij per rij. Later kwam dan paard en ploeg. Hiermee kon slechts 1 rij gereden worden. Albert licht toe dat kortelings (1966) in het Gentse een nieuwe reglementering het patatten planten op kleine percelen (minder dan 15 are) zal verbieden. Dus geen aardappelen meer in een “lochting” (moestuin).        

02.05 Dierik, de paardenkweker

De ouders van Dierik hadden een boerderij, inclusief bossen en weiden, van 34 ha. Een zeer groot bedrijf in die tijd. De bossen en weiden zijn intussen grotendeels verkocht. Van jongsaf waren de paarden de grote liefde van Dierik. Hij leerde ze werken op het land. Lopers werden gedresseerd om op straat de kar te trekken en op het land de ploeg. Dierik maakte er een “commercie” (handel) van. Paarden werden aangekocht, door Dierik ‘gekweekt’ en de stiel aangeleerd, en werden dan verkocht aan andere boeren. Ook in het leger was hij dagelijks met paarden bezig. Hij was bij de Ruiterij en Artillerie ingedeeld en reed tijdens WO II vele tochten te paard.    

50 Inspannen van een paard

Om een jong paard de stiel aan te leren werd het meestal naast een ervaren paard ingespannen.  Dierik en Albert vertellen welk materiaal er zoal nodig was om een paard in te spannen: een breidel (hoofdstel waarmee de paarden gemend werden), een gareel, baschen (doeken om gareel vast te binden) en nog enkele elementen waarvan de (dialect)benaming helaas niet te verstaan is. Om 2 of 3 paarden naast elkaar in te spannen waren er specifieke verbindingstukken nodig. Bij het opladen van het gedorste graan diende het paard een grote kar te trekken. Met een houten katrol en een reep (specifiek touw) werd het geladen graan vastgebonden op de kar.  

08.25 Graan maaien

Lang geleden werd het graan gemaaid met een pik, een soort sikkel, die eenhandig bediend werd. Om vlijmscherp te blijven werd de pik regelmatig “gewed”. Dit gebeurde vooral met een speciale, platte hamer. Later werd de primitieve pik vervangen door de maaimachine met de pik er boven op gemonteerd en nog later door de moderne pikdorser.  Het gemaaide graan werd gebundeld in hagen en dan gestuikt: de hagen tegen elkaar plaatsen. 1 stuik bestond meestal uit 17 of 21 bundels. De stuiken werden volgens een specifieke structuur opgesteld om ze vervolgens snel en handig de kar te kunnen in laden. Naargelang het tarwe, rogge of haver betrof verschilde het aantal bundels van een stuik en de opstelling ervan.Een veld vol stuiken geleek op de opstelling van een legerregiment, herinnert Albert zich lachend. 

15.05 Ressortkar (2 wielen) - Driewielkar

Om lichte vrachten te vervoeren of boodschappen te doen werd de ressortkar gebruikt, een kleine tweewielige kar. Voor  het zware werk op de boerderij en om zwaardere vrachten langs de baan te vervoeren werd de driewielkar, met grote laadbak, ingezet.       

16.05 Brood bakken

Gezien er destijds veel knechten en ander personeel op de boerderij van Dierik’s ouders werkten bakte zijn vader zelf brood voor de hele groep. In een trog werd meel met gist tot deeg verwerkt. Er werd voornamelijk tarwebrood gemaakt. In de naburige gemeenten ook roggebrood en soms masteluinen brood, een mengsel van tarwe en rogge. Af en toe werd er krentenbrood gebakken, een lekkernij. De bakoven, met stenen vloer, werd opgewarmd via vebranding van hout. Met een houten ovenpaal werd het brood de oven ingestoken en uitgehaald. Dierik en Albert lichten uitvoerig het toenmalige bakproces toe en het functioneren van de oven die door een professionele ovenmaker werd onderhouden.         

27.10 Voetjesploeg

In de jeugdjaren van onze informanten werd de voetjesploeg gebruikt om aardappelen te planten en uit te rijden. De belangrijkste onderdelen van die kleine ploeg:  de voet, de schaar, de kouter en de voorloper. Albert en Dierik leggen uit hoe zo’n ploeg functioneerde. Dierik vertelt een grappige anekdote over een paard, waarmee hij aardappelen aan het planten was,  dat opgeschrikt werd door een koe en ‘met ploeg en al’ probeerde te vluchten.

35.15 “De man moet zijn paard kennen”

Dierik keert terug naar zijn favoriete onderwerp: de paarden. Het beste paard waarmee hij ooit werkte was een Engels bloedpaard, een “loper”. Een heel sterk paard, ‘Balladeuse’ genaamd. Dierik heeft het alles moeten aanleren maar het werd uiteindelijk hun beste werkpaard. Daarentegen had Dierik ooit enorme problemen met een “pur sang”, een zuiver volbloedpaard. Een paard die hij van de vrouw van de plaatselijke notaris had gekocht. Een koppig paard waarmee aanvankelijk niets aan te vangen viel. Dierik gaf niet op en kreeg het toch aan het werk. Hij vertelt er zeer gepassioneerd en op een sappige manier enkele anekdotes over.  “De man moet zijn paard kennen en het paard zijn man” filosofeert Dierik. Dierik eindigt het gesprek met het verhaal over een paard die ze kochten op de markt in Schellebelle. Het paard was eerder gekwetst geweest, iets wat de verkoper had verzwegen . Dit bleek pas toen Dierik er begon mee te werken. Veel werkplezier hebben ze aan dat paard niet gehad. “ In de paardencommercie gaan er veel leugens rond “ legt Dierik uit maar paarden africhten was hoe dan ook zijn ware passie.

Verzameling dialectbanden van de sectie Nederlandse Taalkunde (Universiteit Gent). Volledige verzameling op www.dialectloket.be.